Dział Archeologii powstał 1 czerwca 1956 roku. Jego zbiory obejmują tysiące zabytków z różnych okresów i epok, pochodzących z badań prowadzonych na terenie województwa podlaskiego – głównie na obszarze między Biebrzą a Bugiem – a także ze znalezisk przypadkowych. W skład kolekcji wchodzą również pojedyncze przedmioty oraz materiały przekazane muzeum w depozyt przez Podlaskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków. Obecnie w zasobie Działu znajduje się ponad 10 000 zabytków archeologicznych o znaczących walorach naukowych i ekspozycyjnych.
Jedyną okazją do pełnej, przekrojowej prezentacji zbiorów była wystawa stała „Pradzieje Białostocczyzny”, eksponowana w salach białostockiego ratusza – obecnej siedzibie głównej Muzeum Podlaskiego w Białymstoku – w latach 1960–1995. Po jej zamknięciu ekspozycja nie została ponownie odtworzona, a jej miejsce zajęły wystawy czasowe. Wynika to przede wszystkim z braku własnych przestrzeni wystawienniczych oraz z faktu, że od ponad 35 lat siedzibę Działu Archeologii stanowią wyłącznie magazyny i pracownie.
W 2026 roku przypada jubileusz 70-lecia Działu Archeologii Muzeum Podlaskiego w Białymstoku. To wyjątkowa okazja do zaprezentowania bogatej i unikatowej kolekcji zabytków archeologicznych oraz przyrodniczych. Z tej okazji przygotowano trzy wystawy czasowe, które przybliżą zarówno samą kolekcję, jak i dorobek kilku pokoleń białostockich archeologów, których wkład w badania nad przeszłością Podlasia pozostaje nieoceniony.
Zapowiedzią nadchodzących wydarzeń jest kameralna ekspozycja pt. „70-lecie Działu Archeologii. Preludium”, dostępna w białostockim ratuszu – siedzibie głównej Muzeum Podlaskiego w Białymstoku. Na wystawie zaprezentowano trzy unikatowe zabytki: naczynie ostrodenne łowców-zbieraczy epoki kamienia odnalezione w ujściu rzeki Jerzgni oraz szklane żetony do gry i nieckę drewnianą odkryte w kurhanach arystokracji plemiennej z III wieku n.e. w pobliżu miejscowości Grochy.
Szanowni Państwo, w imieniu Muzeum Podlaskiego w Białymstoku zwracamy się z uprzejmą prośbą o objęcie mecenatem obchodów jubileuszu 70-lecia Działu Archeologii, wyjątkowego projektu obejmującego wystawy czasowe, cykl wykładów popularnonaukowych, działania edukacyjne, prestiżowe wydawnictwa oraz szeroką kampanię promocyjną. Jubileusz stanowi niepowtarzalną okazję do prezentacji dorobku siedmiu dekad badań i kolekcji liczącej ponad 10 000 zabytków dokumentujących niemal 14 000 lat dziejów Podlasia, a Państwa wsparcie pozwoli podnieść rangę wydarzenia oraz rozszerzyć jego zasięg społeczny i medialny.
