Muzeum Podlaskie w Białymstoku rozpoczyna realizację projektu: Straty wojenne regionu – historia obrazów z sowieckiego Muzeum Sztuk Pięknych w Białymstoku – „lista radziecka”. Kontynuacja badań, prowadzonego w ramach programu Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego – BADANIE POLSKICH STRAT WOJENNYCH 2026.
Projekt jest kontynuacją badań, które miały miejsce w 2024 r., zakończonych wystawą wraz z katalogiem w 2025 r. Zadanie ma na celu zbadanie, ujawnionej w trakcie I etapu realizacji projektu listy sporządzonej w 1946 r. przez nieznane nam „władze radzieckie” zatytułowanej: Opis cennych muzealiów Białostockiego Obwodowego Muzeum Sztuki, wywiezionych przez hitlerowców do Niemiec i do krajów ich sojuszników, bądź zaginionych w rezultacie działań rozbójniczych, na której wymieniono 84 obiekty artystyczne (obrazy, grafiki, rysunki) wraz ze wskazaniem ich autorów oraz inne przedmioty zabytkowe (meble, rzemiosło artystyczne, numizmaty, obiekty etnograficzne). Źródło to zostało przez nas przetłumaczone z języka rosyjskiego, rozpoznano autorów prac i skonfrontowano je z dostępnymi opracowaniami i inną archiwalną dokumentacją. Zabytki wyszczególnione na tej liście, wcześniej zrabowane z majątków, domów i kościołów znajdujących się na obszarze przedwojennego województwa białostockiego, trafiły do okupowanego przez wojska sowieckie Białymstoku, gdzie zostały włączone do zbiorów tworzonego Muzeum Sztuk Pięknych (2. poł. 1940). Powojenna historia ocalałych „muzealiów” zgromadzonych w mieście, którą częściowo przebadaliśmy, daje nam wskazówki do dalszych poszukiwań.
Działania w projekcie planujemy przeprowadzić w ciągu 2 lat. W roku 2026 zamierzamy zrealizować badania oparte na kwerendach muzealnych i archiwalnych. Efektem badań ma być dokumentacja jak również pozyskanie materiałów źródłowych i wizualnych, w tym cyfryzacja odnalezionych obiektów.
Na drugą część zadania, przewidzianą do realizacji w 2027 r., składać się będzie organizacja konferencji naukowej poświęconej stratom wojennym regionu oraz wydanie recenzowanej publikacji pokonferencyjnej zawierającej wygłoszone referaty, z możliwie obszernym materiałem wizualnym. Wydawnictwo to będzie dostępne bezpłatnie na stronie internetowej muzeum, a także zostanie włączone do obiegu naukowego. W książce tej pragniemy zebrać materiał dokumentujący zagadnienia start jakie poniósł nasz region dotknięty dwoma okupacjami radziecką i niemiecką oraz dotkliwą utratą dziedzictwa kulturowego.
Muzeum Podlaskie w Białymstoku na realizacje projektu pozyskało dofinansowanie ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego o łącznej wysokości 93 200 zł oraz Urzędu Marszałkowskiego Województwa Podlaskiego w kwocie 10 800 zł w 2026 r. Przewidywane dofinansowanie organizatora w 2027 r. to 25 000 zł.
